De Geliefde als Sleutel: over Eros, Initiatische Liefde en Unieke ontmoetingen

Wat er via jou wakker wordt

"Sommige ontmoetingen brengen ons niet alleen dichter bij elkaar, maar ook dichter bij delen van onszelf die zonder die ontmoeting verborgen waren gebleven."

Wanneer een ontmoeting groter voelt dan zichzelf

De afgelopen tijd ben ik gefascineerd geraakt door een bepaald soort ontmoeting. Niet omdat zulke ontmoetingen verheven zijn, maar omdat ik steeds vaker merkte dat zij een kwaliteit lijken te bezitten die zich moeilijk laat vangen in woorden als aantrekkingskracht, verliefdheid of romantiek alleen. Alsof er iets gebeurt dat tegelijkertijd heel menselijk en heel mysterieus is.

Soms ontstaat er tussen mensen een verbinding die verder lijkt te gaan dan gewone aantrekkingskracht. Er is dan verlangen en vaak ook een sterke aantrekking, maar er lijkt tegelijkertijd iets anders aanwezig te zijn. Een gevoel van levendigheid, sensualiteit, diepgang, inspiratie en bewustwording, alsof er iets wakker wordt dat groter is dan de ontmoeting zelf en tegelijkertijd volledig aanwezig is in die ontmoeting.

Wat mij hierin steeds opnieuw opvalt, is dat dit soort ontmoetingen meestal niet beginnen met fysieke aantrekkingskracht alleen. Ook, zeker.

"Sommige ontmoetingen voelen niet alsof ze worden gekozen, maar alsof ze zich aandienen."

Maar vaak gaat er iets anders aan vooraf: een intense geestelijke intimiteit, een gevoel van herkenning, gesprekken die vrijwel direct de diepte in gaan en een aanwezigheid in elkaars leven die heel snel maar tegelijkertijd heel natuurlijk ontstaat. Het voelt soms alsof er een deur openstaat waar beide mensen moeiteloos doorheen stappen. Of misschien beter gezegd: alsof je erdoorheen getrokken wordt.

Niet omdat we dat bewust organiseren; vaak zijn de omstandigheden juist onhandig, slecht getimed of soms bijna onmogelijk. Toch lijkt de ontmoeting een leven op zichzelf te leiden. Alsof zij een eigen dynamiek bezit die zich niet volledig laat sturen door ratio, planning of praktische overwegingen.

Wanneer eros zich aandient

Er ontstaat een soort magnetisch veld dat moeilijk uit te leggen is aan iemand die het niet heeft ervaren. Misschien herken je het wel: het gevoel dat er iets stroomt tussen jou en de ander dat niet alleen over romantiek gaat, maar ook over waarheid, schoonheid, verlangen, inspiratie en leven zelf.

Alsof de ontmoeting een eigen intelligentie heeft en beide mensen uitnodigt om dieper aanwezig te zijn dan zij normaal gesproken zijn. Alsof er een subtiele uitnodiging besloten ligt in de ontmoeting om vollediger te leven, vollediger lief te hebben en vollediger mens te worden.

We beschrijven dergelijke ontmoetingen vaak als herkenning, als opening, als thuiskomen in onszelf. Het gaat over inspiratie, over devotie, over een liefde die groter voelt dan onszelf.

Soms hoor ik woorden als muze, koning of koningin, god of godin, omdat dit archetypisch uitdrukking geeft aan de ervaring dat een ontmoeting niet alleen gevoelens van aantrekkingskracht oproept, maar ook een dieper verlangen naar waarheid, schoonheid en bezieling activeert.

Het lijkt alsof de ontmoeting ons niet alleen dichter bij een ander mens brengt, maar ook dichter bij onze eigen ziel.

Dat kan prachtig zijn. Ontroerend zelfs. Maar tegelijkertijd ook verwarrend. Want zulke ontmoetingen raken niet alleen het licht. Ze raken ook de schaduw. Niet alleen vrijheid, maar soms ook hechting. Niet alleen vertrouwen, maar ook het verlangen om dichtbij te blijven, om het contact vast te houden en om te begrijpen wat er gebeurt. Juist omdat deze ontmoetingen zo intens en betekenisvol voelen, roepen zij vaak een verlangen op om er woorden aan te geven, om ze te begrijpen en om een taal te vinden die recht doet aan zowel de magie als de menselijkheid ervan.

Diotima en de taal van eros

"Voor Diotima is aantrekkingskracht niet het eindpunt van eros, maar vaak het begin."

Een gesprek deze week met een man over dit onderwerp bracht mijn aandacht bij een van de meest fascinerende denkers die een dergelijke taal heeft aangereikt: Diotima van Mantinea.

Diotima is de priesteres en filosofe die in Plato's Symposium wordt opgevoerd als de lerares van Socrates. Volgens het verhaal is zij degene die hem onderwijst in de aard van liefde en eros, en daarmee de bron van veel ideeën die later bekend zouden worden als de platonische liefdesleer.

Wat Diotima zo bijzonder maakt, is dat zij liefde niet beschrijft als een emotie, een romantische gebeurtenis of een relatievorm. Zij spreekt over eros.

In onze tijd wordt eros vaak geassocieerd met passie, seksualiteit of aantrekkingskracht, maar voor Diotima betekent eros iets veel groters. Eros is de levenskracht die mensen in beweging brengt richting schoonheid, waarheid, bewustzijn, creativiteit, liefde en groei. Het is de kracht die maakt dat een mens verlangt.

"Soms begrijpt het hart iets wat het verstand nog niet kan verklaren."

Niet alleen naar een geliefde, maar naar een voller leven.

Naar betekenis.

Naar schoonheid.

Naar wijsheid.

Naar het ontdekken van wie hij werkelijk is.

Vanuit die visie is aantrekkingskracht niet het eindpunt van eros. Het is vaak juist het begin. Wat begint als een enorme aantrekking tot een persoon kan uitgroeien tot een verlangen naar waarheid, schoonheid, bewustzijn en een diepere relatie met het leven zelf.

De geliefde wordt dan niet alleen een object van verlangen, maar ook een gids, een poort, een uitnodiging en een ingang naar een grotere werkelijkheid.

De afwijking van veel spirituele visies

"Als de ander slechts een spiegel zou zijn, zou het uiteindelijk niet uitmaken wie de ander was."

Hoe meer ik mij verdiepte in eros, hoe vaker ik merkte dat mijn ervaring op één belangrijk punt afwijkt van veel moderne spirituele visies.

Veel spirituele tradities lijken uiteindelijk uit te komen bij dezelfde conclusie: alles zit al in jezelf. De ander is een spiegel. De ander laat iets zien wat al aanwezig was. Uiteindelijk ligt de bron volledig in het eigen bewustzijn.

Hoewel er wijsheid schuilt in die gedachte, laat niet iedere ervaring zich volledig in dat perspectief vangen.

Want als dat werkelijk het hele verhaal zou zijn, dan zou het uiteindelijk niet zoveel uitmaken wie de ander is. Dan zou iedere ontmoeting in principe hetzelfde proces kunnen openen. Dan zou de persoon zelf vervangbaar worden door de functie die hij vervult in de ontwikkeling van de ander.

Maar daar begint voor mij juist de nuance.

Want sommige ontmoetingen voelen niet uitwisselbaar. Sommige mensen openen iets wat anderen niet openen. Sommige gesprekken openen een deur die in andere relaties gesloten blijft. Sommige vormen van chemie, aantrekkingskracht en resonantie zijn zo specifiek, verfijnd en persoonsgebonden dat zij zich nauwelijks laten verklaren vanuit het idee van een algemene spiegeling.

Vaak worden ze onmiddellijk gevoeld. Niet als iets dat langzaam wordt opgebouwd, maar als een directe herkenning, een onmiddellijke resonantie, een gevoel van vuurwerk op zielsniveau.

Alsof er iets ongelooflijk verfijnds, afgestemd en op maat aanwezig is in de ontmoeting tussen twee unieke mensen.

De geliefde als unieke sleutel

"Sommige mensen hebben toegang tot kamers in onze ziel die voor anderen gesloten blijven."

Misschien helpt het beeld van een sleutel en een slot om dit te begrijpen. Niet omdat één persoon de oplossing zou zijn voor het leven van een ander, maar omdat sommige mensen toegang lijken te hebben tot kamers in onze ziel die voor anderen gesloten blijven.

Alsof er kwaliteiten, gevoelens, mogelijkheden en vormen van bewustzijn bestaan die wel degelijk in ons aanwezig zijn, maar die pas zichtbaar worden wanneer een heel specifieke ontmoeting plaatsvindt. Alsof sommige mensen een unieke resonantie bezitten met bepaalde delen van ons wezen en daardoor iets kunnen aanraken wat voor anderen verborgen blijft.

In die zin raakt de ander niet alleen iets aan wat al aanwezig was; hij raakt het aan op een manier die juist door zijn eigen uniciteit mogelijk wordt gemaakt. Zijn energie, zijn gevoeligheid, zijn intelligentie, zijn verlangen, zijn manier van kijken naar de wereld en zijn manier van aanwezig zijn maken deel uit van wat er gebeurt.

De ontmoeting wordt daardoor niet gereduceerd tot een innerlijk proces dat toevallig door een ander wordt uitgelokt. De ontmoeting zelf wordt betekenisvol. Niet ondanks de persoon, maar juist dankzij de persoon.

Initiatische liefde

"Niet omdat de één bezit wat de ander mist, maar omdat de ontmoeting iets opent wat geen van beiden alleen had kunnen openen."

Binnen verschillende mystieke en esoterische tradities bestaat het begrip van de "initiatische liefdesrelatie". Niet omdat zo'n relatie belangrijker zou zijn dan andere vormen van liefde, maar omdat zij zichtbaar maakt dat een ontmoeting soms meer doet dan twee mensen samenbrengen voor een romantische relatie.

Sommige ontmoetingen brengen mensen dichter bij delen van zichzelf die nog niet volledig geleefd werden. Niet alleen bij hun licht, maar ook bij hun schaduw. Niet alleen bij hun vermogen tot liefde, maar ook bij hun angst voor verlies, afwijzing en kwetsbaarheid. In die zin brengt een initiatische liefdesrelatie niet alleen schoonheid, maar ook confrontatie. Niet alleen extase, maar ook verdieping.

Juist daardoor ontstaat er een verlangen dat niet uitsluitend gericht is op de ander, maar ook op waarheid, schoonheid, creativiteit, bewustzijn en groei. Alsof de relatie zelf een uitnodiging wordt om vollediger mens te worden. Om eros niet alleen te ervaren met de ander, maar ook in zichzelf te leren belichamen.

Soms duren zulke relaties een leven lang. Soms slechts een seizoen. Maar hun betekenis wordt niet uitsluitend bepaald door hun vorm of hun duur. Hun betekenis ligt vooral in wat zij openen en in wat zij blijvend zichtbaar maken.

De derde werkelijkheid

"Misschien leeft eros niet alleen in jou of in mij, maar ook in de ruimte die tussen ons ontstaat."

Een van de meest fascinerende aspecten van eros is misschien wel dat hij zich niet uitsluitend in één persoon lijkt te bevinden. Hoe langer ik hierover nadenk, hoe meer ik geraakt word door die mogelijkheid.

Soms ontstaat er iets dat geen van beide mensen volledig bezit.

Een soort derde werkelijkheid.

Een veld.

Een unieke kwaliteit van bewustzijn die zichtbaar wordt in de ontmoeting zelf.

Niet iets bovennatuurlijks, maar wel iets dat meer lijkt te zijn dan de optelsom van twee individuen. Zoals muziek niet alleen in een viool zit en ook niet alleen in een piano, maar ontstaat in het samenspel tussen beide, zo lijkt eros soms zichtbaar te worden in de ruimte tussen twee mensen.

Vanuit die visie wordt eros niet uitsluitend gezien als iets dat uit de ander gehaald wordt of als iets dat volledig in het eigen innerlijk gevonden moet worden. Eros verschijnt dan als iets dat zich openbaart in de ontmoeting zelf, in het levende veld dat ontstaat wanneer twee mensen elkaar werkelijk ontmoeten.

Liefhebben vanuit heelheid

"Volwassen liefde vraagt niet dat we minder geraakt worden, maar dat we vrijer geraakt worden."

Misschien is dat ook waarom het idee dat spirituele ontwikkeling uiteindelijk zou moeten leiden tot volledige onafhankelijkheid van de ander voor veel mensen onbevredigend voelt. Alsof het hoogste inzicht zou zijn dat niemand meer nodig is. Alles bewustzijn is.

Ik geloof dat dat niet het hele verhaal is.

Vanuit een relationele visie op eros betekent volwassenheid iets anders. Niet dat de ander minder belangrijk wordt, maar dat de relatie rijker wordt doordat niet langer verwacht wordt dat de ander alles moet dragen. Het gaat niet over afstand nemen van liefde, maar over leren hoe liefde en vrijheid naast elkaar kunnen bestaan. Hoe verlangen en heelheid elkaar niet hoeven uit te sluiten. Hoe een mens zich diep kan verbinden zonder zichzelf te verliezen.

Wanneer iemand ons werkelijk raakt, missen we soms de ander. En tegelijkertijd missen we ook de staat waarin we waren: de openheid, de inspiratie, de verbondenheid, de levendigheid en de versie van onszelf die zichtbaar werd door de ontmoeting.

Vanuit deze visie hoeven die twee ervaringen elkaar niet uit te sluiten. Het is mogelijk de ander te missen én te erkennen dat er iets in onszelf wakker werd. Het is mogelijk te verlangen én verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen innerlijke leven. Het is mogelijk diep geraakt te worden én tegelijkertijd gegrond te blijven.

Leerling van eros

"Niet om de geliefde te vervangen door de bron, maar om de bron steeds beter te leren herkennen in jezelf, in de ander en in het leven."

Ik voel dat eros mijn leraar is. Mijn noordster.

Leerling van eros worden betekent niet dat de geliefde achtergelaten moet worden om de bron te vinden. Het betekent niet dat alles uiteindelijk projectie blijkt te zijn. En het betekent ook niet dat niemand meer nodig is.

Het betekent eerder leren zien dat eros op meerdere plekken tegelijk leeft: in onszelf, in de ander, in de relatie, in schoonheid, in muziek, in kunst, in de natuur, in dans, in stilte en in het leven zelf.

Steeds meer ontstaat het besef dat eros een dubbele beweging maakt. Hij brengt mensen naar elkaar toe en brengt hen tegelijkertijd dichter bij zichzelf. Niet het één of het ander, maar beide. De geliefde helpt de bron te ontmoeten en de bron helpt de geliefde dieper te ontmoeten.

Een viering van de bron

"Misschien betekent leerling van eros worden ontdekken dat liefde, bewustzijn, verlangen, de geliefde en het leven elkaar voortdurend voeden."

Misschien gaat deze weg uiteindelijk niet over het kiezen tussen menselijke liefde en spirituele ontwikkeling, tussen de geliefde en de bron, tussen relatie en vrijheid of tussen verlangen en heelheid.

Misschien gaat zij juist over het ontdekken dat deze werkelijkheden elkaar kunnen voeden.

Dat een liefdesrelatie zelf een spiritueel pad kan zijn. Dat twee mensen elkaar kunnen helpen herinneren aan hun eigen levendigheid.

Dat romantische liefde niet overbodig wordt door bewustzijn, maar juist dieper.

En dat eros misschien wel op zijn mooist zichtbaar wordt wanneer twee mensen elkaar ontmoeten vanuit vrijheid, wederkerigheid en de bereidheid om samen iets te dienen dat groter is dan ieder van hen afzonderlijk.

Dat is uiteindelijk het mysterie van liefde: niet alleen dat er iets in de één wakker wordt en niet alleen dat er iets in de ander wakker wordt, maar dat er soms iets ontstaat dat alleen zichtbaar kan worden doordat juist deze twee mensen elkaar ontmoeten.

En precies daarin wordt iets van het heilige zichtbaar.

Van het leven. Van eros.

Liefs Jentien

Jentien Keikjzer - www.jentienkeijzer.nl of volg me op Instagram

Meer weten over deze en aanverwante onderwerpen? Lees meer over de Nieuwe Psychologie of kijk of de opleiding Nieuwe Psychologie iets voor jou kan zijn.