Wat Liefde in ons Wakker maakt: wanneer Eros onze Leermeester wordt

Over Diotima, de liefdesladder, de kunst van het leven en wat een ontmoeting in ons wakker maakt

"Wat ons in een ander het diepst raakt, wil uiteindelijk ook een plaats krijgen in ons eigen leven."

In mijn vorige artikel: 'De Geliefde als Sleutel: over Eros, Initiatische Liefde en Unieke ontmoetingen' schreef ik over een bijzondere soort ontmoeting. 

Niet zomaar een ontmoeting tussen twee mensen, maar ontmoetingen die een eigen intensiteit lijken te bezitten en die vaak gepaard gaan met een gevoel van herkenning, levendigheid en betekenis dat verder reikt dan wat wij gewoonlijk onder verliefdheid verstaan. 

Het zijn ontmoetingen die niet alleen iets openen tussen twee mensen, maar die ook iets openen in de mensen zelf. Alsof er via de ander een deur opengaat naar een versie van onszelf die tot dat moment slechts gedeeltelijk geleefd werd.

Ik schreef over het gevoel dat sommige ontmoetingen meer lijken te doen dan alleen aantrekkingskracht opwekken. Zij maken ons gevoeliger voor schoonheid. Creativiteit komt gemakkelijker op gang. Gesprekken krijgen meer diepgang. Het leven voelt rijker. Alsof de ontmoeting niet alleen een liefdesrelatie opent, maar ook een nieuwe relatie met het leven zelf.

Tegelijkertijd beschreef ik dat sommige mensen niet eenvoudigweg vervangen kunnen worden. Dat sommige ontmoetingen een unieke kwaliteit bezitten die zich moeilijk laat verklaren vanuit het idee dat de ander slechts een spiegel zou zijn van iets dat al in ons aanwezig was.

Van instituut naar instrument

"Misschien verandert er niet alleen iets in hoe we liefhebben, maar ook in wat we denken dat liefde eigenlijk is."

Na het publiceren van mijn vorige artikel kwamen er opvallend veel berichten binnen in mijn mailbox. Niet alleen van mensen die zich herkenden in een bijzondere ontmoeting en daarover schreven, maar vooral van mensen die zich herkenden in het gevoel dat zo'n ontmoeting meer doet dan alleen liefde of aantrekkingskracht oproepen. Het leek alsof er een snaar geraakt werd die veel breder leeft dan ik aanvankelijk dacht.

Ik denk dat dit onderwerp zoveel mensen raakt omdat we collectief midden in een verschuiving lijken te zitten in hoe we relaties begrijpen.

Lange tijd werd de liefdesrelatie vooral gezien als een instituut. Een relatief vaste vorm die veiligheid, continuïteit, geborgenheid en sociale ordening moest bieden. Natuurlijk speelde liefde daarin een rol, maar de relatie zelf was vaak het doel. Wanneer de juiste partner gevonden was en de juiste vorm was gevestigd, werd verwacht dat die vorm stabiliteit zou brengen en behouden.

In die visie stond duurzaamheid vaak centraal. De kwaliteit van een relatie werd grotendeels afgemeten aan haar vermogen om stand te houden. Relaties waren bedoeld om een veilige structuur te vormen waarbinnen het leven zich kon afspelen.

Die behoefte aan veiligheid en geborgenheid is niet verdwenen. Integendeel. Zij blijft een van de meest fundamentele menselijke verlangens. Maar tegelijkertijd lijkt er iets nieuws zichtbaar te worden.

Steeds meer mensen ervaren relaties niet alleen als een vorm die zekerheid biedt, maar ook als een instrument dat iets onthult. 

Niet alleen wie de ander is, maar ook wie wij zelf zijn. Relaties maken zichtbaar wat ons raakt, wat ons aantrekt, waar we naar verlangen en welke delen van onszelf nog geleefd willen worden. Zij brengen niet alleen liefde aan het licht, maar ook onze angsten, onze beschermingsmechanismen, onze ongebruikte talenten, onze verlangens en onze potentie. 

In die zin worden relaties niet alleen een plek van verbinding, maar ook een plek van bewustwording. Een ruimte waarin het leven ons laat zien wie we zijn, wie we aan het worden zijn en welke richting we diep van binnen eigenlijk al die tijd op wilden bewegen.

Door al deze reacties bleef één vraag terugkomen: Als intieme ontmoetingen een instrument kunnen zijn, hoe bespelen we dat instrument dan? 

Als het waar is dat sommige ontmoetingen ons niet alleen raken maar ook wakker maken, wat vraagt dat dan van ons? Hoe verhouden we ons tot de levendigheid die via zulke ontmoetingen zichtbaar wordt? En hoe voorkomen we dat we enerzijds volledig opgaan in de ander, terwijl we anderzijds de ontmoeting ook niet reduceren tot een spirituele les die uiteindelijk alleen over onszelf blijkt te gaan?

Tijdens die zoektocht kwam ik steeds opnieuw uit bij Diotima van Mantinea, de mysterieuze vrouw die volgens Plato degene was die Socrates onderwees in de aard van liefde. Hoewel historici nog altijd discussiëren over de vraag of Diotima daadwerkelijk heeft bestaan of een literaire figuur van Plato was, doet dat uiteindelijk weinig af aan de kracht van haar inzichten. Wat zij beschrijft, behoort volgens mij tot een van de meest verfijnde pogingen om woorden te geven aan wat liefde, verlangen en menselijke ontwikkeling met elkaar verbindt.

"Eros, liefde, verlangen is een vorm van intelligentie"

Wat mij vooral raakt aan Diotima is dat zij de intieme liefdesrelatie niet beschouwt als een einddoel dat bereikt moet worden. Diotima kiest een andere ingang. Zij ziet verlangen als een vorm van intelligentie. 

Niet omdat ieder verlangen gevolgd moet worden, maar omdat verlangen ons iets laat zien over de richting waarin het leven ons probeert te bewegen. Voor haar is Eros geen doel van ons pad, maar juist een van de manieren waarop het pad zichtbaar wordt.

Ook wijkt zij af van veel moderne spirituele benaderingen van liefde, waar de nadruk ligt de op het beheersen van verlangens, het voorkomen van afhankelijkheid of het leren loslaten van wat ons gehecht maak aan de ander. Ik voel dat dat ook geen recht doet aan de grootsheid die er juist in de aardse intieme ontmoetingen kunnen ervaren.

Diotima als leermeesteres van eros

"Eros probeert ons niet tevreden te maken. Eros probeert ons levend te maken."

Wanneer Socrates over Diotima spreekt, beschrijft hij haar niet als iemand die hem technieken voor liefde heeft geleerd of hem heeft uitgelegd hoe relaties werken. Wat zij hem onderwijst, is iets fundamentelers. Zij leert hem hoe hij naar zijn eigen verlangen moet kijken.

Diotima leert ons hoe we het instrument van Eros leren bespelen.

De meeste mensen kijken naar hun verlangen en vragen zich af waar het vandaan komt, of het verstandig is en of het beantwoord zal worden. Diotima kijkt naar verlangen en vraagt wat het probeert te onthullen. Niet wie wij willen hebben, maar welke schoonheid wij hebben leren herkennen door de ander. Niet wat wij missen, maar waar het leven ons naartoe probeert te bewegen.

In die zin lijkt Diotima minder op een filosoof in moderne zin en meer op een inwijdster. Niet iemand die het mysterie oplost, maar iemand die ons helpt er bewuster aan deel te nemen. 

Zij leert Socrates niet hoe hij zijn verlangen moet bevredigen noch beëindigen. Zij leert hem hoe hij ernaar kan luisteren. De boodschap leren te verstaan.

Dat is een wezenlijk verschil.

Want wanneer Eros wordt gezien als een doel, proberen we haar te pakken of beheersen. Wanneer eros wordt gezien als een gids, proberen we haar te verstaan.

De liefdesladder van Diotima

"Wat begint als liefde voor één mens kan uitgroeien tot liefde voor het leven zelf."

Om uit te leggen hoe Eros werkt, beschrijft Diotima wat later bekend werd als de 'liefdesladder'. Deze ladder wordt vaak gelezen als een hiërarchie waarin menselijke liefde uiteindelijk moet wijken voor iets groters, iets waarachtigers. 

Wat Diotima beschrijft, gaat over een verruiming van het vermogen om schoonheid, waarheid en liefde waar te nemen, ervaren en belichamen. Dit is de afdeling van onze ziel. Onze bezieling. Dat wat ons doet leven en expanderen. 

Volgens haar begint Eros meestal bij één mens. Bij een ontmoeting. Een lichamelijke aantrekking en chemie. Bij iemand die ons raakt op een manier die we niet volledig begrijpen. Dat is de eerste trede van de ladder: de schoonheid van één persoon. Een lichaam. Niet omdat die persoon alle schoonheid bezit, maar omdat ons vermogen om schoonheid waar te nemen zich daar ineens volledig opent. Verliefdheid noemen we dat.

Vervolgens ontdekt de mens dat dezelfde schoonheid zich ook op andere plaatsen laat zien. Dat komt omdat de ogen gevoeliger worden, je hart geopend is en je zintuigen scherper worden door verliefdheid. Een roze bril noemen we dat. Wat eerst exclusief leek, blijkt deel uit te maken van een groter landschap.

De ladder ontvouwt zich dan ongeveer als volgt:

• De schoonheid van één lichaam De ontmoeting met één persoon die diepe aantrekkingskracht oproept en het verlangen wakker maakt.

• De schoonheid van meerdere mensen Het besef dat schoonheid zich niet uitsluitend in één persoon bevindt, maar zich op vele manieren in mensen kan uitdrukken.

• De schoonheid van de ziel De ontdekking dat karakter, bewustzijn, moed, wijsheid, integriteit, diepgang en liefde vaak nog aantrekkelijker kunnen zijn dan uiterlijke schoonheid.

• De schoonheid van menselijke creaties Liefde voor kunst, muziek, poëzie, wetenschap, cultuur, ideeën en alles wat mensen voortbrengen vanuit inspiratie.

• De schoonheid van wijsheid en inzicht Een groeiende liefde voor waarheid, begrip, kennis en de diepere structuren van het leven.

• De schoonheid zelf De ervaring dat schoonheid niet alleen aanwezig is in afzonderlijke mensen of dingen, maar een fundamentele kwaliteit van het bestaan vormt die zich in ontelbare vormen uitdrukt.

Wat mij hierin raakt, is dat de geliefde nergens verdwijnt (zoals veel spirituele tradities ons onderwijzen). Dat staat er helemaal niet. Wat verandert, is niet de betekenis van de ontmoeting, maar de reikwijdte van ons vermogen om schoonheid te herkennen. Ons vermogen om liefde te voelen expandeert

De ontmoeting wordt niet kleiner. Onze blik wordt groter.

De geliefde wordt niet ontmaskerd als een vergissing. Wij leren begrijpen waarom hij of zij ons zo diep raakte.

Want wat ons aanvankelijk aantrok, was nooit alleen het lichaam of de persoonlijkheid. Het was een vorm van schoonheid die zich via die persoon zichtbaar maakte. Naarmate Eros zich verdiept, leren we dezelfde schoonheid ook herkennen in kunst, in natuur, in waarheid, in wijsheid, in creativiteit en uiteindelijk in het leven zelf.

Je kent het misschien wel. Als je verliefd bent geniet je meer van muziek. Van natuur. Eten smaakt lekkerder. Je spiegelbeeld wordt aantrekkelijker in de spiegel. Je wilit huppelen en dansen. Het leven stroomt voller door je heen. Dat is Eros.

Waarom sommige ontmoetingen onvervangbaar voelen

"Sommige mensen openen niet alleen een deur naar liefde, maar een deur naar leven."

Juist vanuit deze visie begrijp ik beter waarom sommige ontmoetingen zo'n bijzondere plaats innemen in een mensenleven.

Veel spirituele stromingen leggen sterk de nadruk op het idee dat alles uiteindelijk al in onszelf aanwezig is. De ander wordt dan gezien als een spiegel die zichtbaar maakt wat al bestond. Daar zit een belangrijke waarheid in. Tegelijkertijd voelt het voor veel mensen niet als het volledige verhaal.

Want sommige ontmoetingen zijn niet uitwisselbaar. Sommige mensen openen iets wat anderen niet openen.

Sommige gesprekken raken plekken die in andere relaties onaangeroerd blijven. Sommige vormen van herkenning, aantrekkingskracht en resonantie zijn zo specifiek dat zij niet eenvoudigweg vervangen kunnen worden door een willekeurige andere ontmoeting.

Misschien komt dat omdat Eros niet alleen in ons leeft. Misschien leeft zij soms ook tussen ons.

In de ruimte die ontstaat wanneer twee mensen van een zelfde gelijkheid in frequentie elkaar werkelijk ontmoeten. Niet als iets bovennatuurlijks, maar als een samenzijn die groter is dan de optelsom van twee individuen. Zoals muziek niet alleen in een viool zit en ook niet alleen in een piano, maar ontstaat in het samenspel tussen beide, zo lijkt Eros zich soms te openbaren in de ontmoeting zelf. De heilige tussenruimte noem ik dat. 

Vanuit dat perspectief hoeven we niet te kiezen tussen de unieke betekenis van de geliefde en de grotere werkelijkheid waarnaar de ontmoeting verwijst. Beide kunnen tegelijkertijd waar zijn.

De ontmoeting is werkelijk. De geliefde is werkelijk. En wat via de ontmoeting zichtbaar wordt, is ook werkelijk.

Wanneer een ontmoeting een leermeester wordt

"Een bijzondere ontmoeting vraagt niet alleen om liefde, maar ook om ontwikkeling."

Hier begint voor mij de praktische betekenis van Diotima's leer.

Want wanneer iemand ons diep raakt, gebeurt er meestal meer dan wij aanvankelijk denken. We voelen niet alleen liefde voor de ander. We voelen vaak ook een grotere liefde voor het leven. We worden creatiever. Gevoeliger. Aanweziger. Meer verbonden met onze verlangens. Meer verbonden met schoonheid. Meer verbonden met delen van onszelf die daarvoor minder toegankelijk waren.

Dat is geen toevallig neveneffect van de ontmoeting. Dat is precies wat Eros doet.

De fout die veel mensen vervolgens maken, is dat zij al hun aandacht richten op de ontmoeting zelf. Zij proberen haar vast te houden, te begrijpen of veilig te stellen in een vorm. 

"Hoe zit het nou tussen ons" vragen we dan? Of als we iets meer lef hebben: "Wil je verkering met mij?

Door de focus op de vorm van de relatie missen zij soms de tweede uitnodiging die in dezelfde relatie verborgen ligt. Eros vraagt namelijk niet alleen dat wij de ontmoeting ontvangen, vormgeven en koesteren Zij vraagt ook dat wij gaan leven wat de ontmoeting heeft geopend.

Wanneer een ontmoeting creativiteit wakker maakt, wil die creativiteit uitgedrukt worden.

Wanneer een ontmoeting schoonheid opent, wil die schoonheid meer plaats krijgen in het dagelijks leven.

Wanneer een ontmoeting ons gevoeliger maakt voor waarheid, wil die waarheid zichtbaar worden in de manier waarop wij leven, spreken en relateren

Wanneer een ontmoeting ons opent voor liefde, wil die liefde groter worden dan alleen de relatie waarin zij ontstond.

De kunst van het samenwerken met eros

"Wat eros opent, vraagt om belichaming."

Hier wordt Eros een praktijk. Niet een theorie. Niet een filosofie.

Een levend principe.

De meest directe manier om een relatie met Eros te ontwikkelen is door aandacht te geven aan datgene wat zij wakker maakt. Wanneer een ontmoeting ons gevoeliger maakt voor schoonheid, kunnen we schoonheid bewust gaan cultiveren in ons dagelijkse leven. Wanneer zij creativiteit opent, kunnen we gaan creëren. Wanneer zij ons opent voor waarheid, kunnen we pogen om eerlijker leven. Wanneer zij ons opent voor ons lichaam, kunnen we leren ons lichaam vollediger te bewonen. Sensualiteit gaan belichamen.

Dat klinkt eenvoudig, maar het verandert alles. Het is een paradigma verschuiving in de kwaliteit van ons alledaagse bestaan.

Want op dat moment wordt Eros niet langer iets dat ons alleen overkomt.

Zij wordt een relatie. Een samenwerking. Een project. Een instrument. Een manier van aanraken, lopen, waarnemen. Een manier van opvoeden. Lesgeven. Plezier maken. Ons huis inrichten. Ons kleden. Ons dieet.

Eros is een voortdurende dialoog tussen wat het leven in ons opent en hoe wij daarop antwoorden in ons alledaagse denken, voelen en handelen.

Dat betekent ook dat een leven waarin Eros zich uitdrukt niet vanzelf ontstaat. Het vraagt om keuzes. Om schoonheid serieus te nemen. Om waarheid serieus te nemen. Dat is een frequentie, je kan haar voelen. Je bent er of je bent er niet. Het is geen trucje.

Het vraagt om tijd te maken voor kunst, muziek, natuur, stilte en betekenisvolle gesprekken. Om creativiteit niet meer uit te stellen. Om met aandacht en toewijding je dagelijkse routines te ervaren. Om inspiratie niet meer te negeren. Om momenten van verwondering niet meer weg te verklaren.

Eros voedt zich met aandacht. Onze aandacht. Onze devotie. En wat aandacht krijgt, groeit.

Leerling van eros

"De hoogste vorm van liefde is misschien niet het bezitten van schoonheid, maar het leren belichamen ervan."

Dat is uiteindelijk wat Diotima Socrates probeerde te leren.

Dat eros niet alleen een gevoel is. Niet alleen een verliefdheid. Niet alleen een relatie.

Maar een levende kracht die ons voortdurend uitnodigt om verder te groeien in ons vermogen om schoonheid waar te nemen, liefde te belichamen en waarheid te leven.

En misschien is dat ook de diepste les van bijzondere ontmoetingen.

Dat zij ons niet alleen laten zien wie de ander is. Maar ook wie wij zelf kunnen worden. Het laat ons voelen waar we onszelf nog kunnen en willen uitrekken in alle kanten mogelijk: emotioneel, spiritueel, intellectueel, seksueel.

Want Eros begint vaak met de schoonheid van één mens. Maar haar werk is pas voltooid wanneer die schoonheid een plaats heeft gekregen in ons eigen leven. Waneer wij haar worden, ervaren en uitdrukken. Wanneer zij zichtbaar wordt in hoe wij liefhebben, hoe wij creëren, hoe wij spreken, hoe wij leven en hoe wij aanwezig zijn in de wereld.

Misschien is dat uiteindelijk wat leerling van Eros worden betekent: niet minder verlangen, niet minder liefde en niet minder verbondenheid, maar een steeds grotere bereidheid om datgene wat liefde in ons wakker maakt daadwerkelijk te leven.

Liefs Jentien

Jentien Keijzer - www.jentienkeijzer.nl of volg me op Instagram

Meer weten over deze en aanverwante onderwerpen? Lees meer over de Nieuwe Psychologie of kijk of de opleiding Nieuwe Psychologie iets voor jou kan zijn.