Jentien Keijzer

© 2019 

Jentien Keijzer

Blijf op de hoogte

Schrijf je in en blijf op de hoogte van mijn publicaties en activiteiten

  • Grey LinkedIn Icon
  • Grey Facebook Icon
  • Grey Instagram Icon

Contact

Jentien  Keijzer

info@jentienkeijzer.nl

+31 (0) 6 52 62 86 81

Amsterdam 

Nederland

Wanhoop als startpunt voor geluk

Updated: Feb 15, 2019

"Hoe kan het toch dat ik zo weinig vooruitgang boek? Ik heb in principe genoeg tijd om aan mezelf te werken, en ik weet ook waar ik aan moet werken. Ik weet van mezelf waar mijn valkuilen liggen en heb ook genoeg inzichten hoe ik deze kan aanpakken. Maar ik heb gewoonweg geen puf om nog meer aan mezelf te werken. Er verandert toch niets. Ik begin te geloven dat dit het is, dat ik me moet neerleggen bij het feit dat ik niet in staat ben mezelf echt te veranderen”.



Hij zat tegenover me met tranen in zijn ogen. Hij was uitgeput, kon niet meer voldoen aan zijn innerlijke eis om zichzelf te verbeteren. Hij was op het punt gekomen dat hij concludeerde dat dit het was voor hem, meer geluk zat er gewoon niet in. Ik zag zijn pijn en verdriet. Maar ik wist ook dat dit een bijna heilig keerpunt kon worden in zijn leven. Voor hem zelf voelde het nu als stilstand en opgeven, maar het kon evengoed een enorme ontwikkelingssprong worden- vanuit een ander perspectief bekeken.


Het geschenk dat komt in onze wanhoop. Het gevoel van uitzichtloosheid op verandering.  Dat brengt ons tot capitulatie, we leggen onze wapens neer en geven de strijd op


Als wanhoop zijn intrede doet, lukt het ons eindelijk om op te houden ons te verzetten tegen de realiteit. Dat wat is, dat wat ons pijn doet. Dat opgeven is vaak een grootste en allesbepalende ommekeer in ons leven, want door wanhoop en overgave worden we gedwongen tot acceptatie van onze realiteit. En acceptatie is het sleutelbegrip, het essentiële ingrediënt voor meer welzijn en geluk. Heel vaak ontmoet ik mensen die maanden, jaren -of soms zelfs al zo lang ze zich kunnen herinneren- het gevoel hebben dat het leven een gevecht is. Een grote worsteling om gelukkig te worden en te blijven. Kei- en keihard werken ze jarenlang aan zichzelf om zo tegenwicht te geven aan ongewenste omstandigheden, pijnlijke tegenslagen of aan depressieve en onzekere gevoelens die hen naar beneden halen. Ze zitten in de actiemodus, de oplossingsgerichte 'verander modus', in verzet. Verzet tegen de realiteit waarin er allerlei zaken spelen die hen ongelukkig maken. 

Even voor de definitie duidelijkheid: verzet houdt in; elke poging die we doen om onze pijn te verminderen. Oplossingen bedenken, hulp zoeken, ons lichaam aanspannen, afleidingen zoeken en bijgevolg verslavingen ontwikkelen, onze problemen bespreken in de hoop ze op te lossen, mensen in onze omgeving proberen te veranderen zodat we ons beter kunnen voelen. Naar een psycholoog gaan. Kortom, alles om onze pijn af te wenden. Verzet tegen de realiteit is een van de meest onintelligente psychische mechanismen van de mens. 


Een simpele formule geeft weer wat verzet met ons doet: pijn x verzet = lijden

Een simpele formule geeft weer wat verzet met ons doet: pijn x verzet = lijden. Pijn in deze formule staat niet alleen voor fysieke pijn, maar voor alles wat we onaangenaam vinden in ons leven. Ons huidige werk, ons lichaam, onze partner, onze financiële situatie, een ziekte, het verlies van een dierbare, onze slapeloosheid, onze jeugd, kortom alles wat we maar vervelend vinden, maar wat zich toch aandient in ons leven. De mate en aard van pijn verschilt per mensenleven, maar een ding weten we: zo lang als we leven, zullen er momenten en gevoelens van pijn voorbij komen. En dat willen we niet. Dat is onaangenaam en automatisch bieden we weerstand tegen die zaken. 


Verkeerde afslag

En daar nemen we een verkeerde afslag. Want ons verzetten tegen de realiteit -de pijn zoals die is zoals het is op dat moment- zorgt ervoor dat er een kloof ontstaat tussen hoe ons leven is, en hoe we zouden willen dat het is. Dat zegt de formule ook; hoe groter ons verzet (hoe sterker we wensen dat onze realiteit anders is) hoe groter ons lijden. En verrassend genoeg laat de formule ook zien, dat bij nul verzet, het lijden ook nul is. Pijn x 0 = 0. Dat verklaart waarom sommige mensen in de meest erbarmelijke omstandigheden, toch geluk kunnen ervaren. Mensen die verlamd in een rolstoel zitten en toch van het leven kunnen genieten. Zij hebben het verzet opgegeven tegen de realiteit, de wens opgegeven dat die realiteit anders is dan dat hij is. Dat is acceptatie.

Acceptatie is de wens op geven dat de realiteit anders is dan dat hij is

Acceptatie is dus het sleutelbegrip om onze cyclus van lijden te verbreken. Acceptatie is en term die we ook te pas en te onpas om ons heen horen, maar waar naar mijn idee een groot onbegrip rondom heerst. Het wordt geassocieerd met ‘tolerantie’, of iets ‘niet meer erg vinden’, of zelfs het ‘omarmen’ van pijn. En daar start bij veel mensen de weerstand wederom, want hoe kan ik hou iets omarmen dat ik verschrikkelijk vind? We gaan ons zelf wijsmaken dat het niet meer erg is, dat we er mee in het reine zijn. En met deze tactiek wordt acceptatie dan een trucje om ons lijden te verminderen. Daarmee accepteren we het niet echt, het is wederom verzet maar dan in een mooi klinkende verpakking. Enige uitweg is overgave aan het hier en nu, aan dat waar we op geen enkele manier onderuit kunnen. 

Toch proberen we op allerlei subtiele manieren onze realiteit te ontkennen of veranderen. Hoe komt dat toch?

Het stamt af van een van de veel gehoorde overtuigingen in onze huidige tijd: het leven is maakbaar. Hoe harder je je best doet, hoe beter het je gaat. Het geloof dat we als mens onze wereld naar onze hand kunnen zetten of juist andersom, dat wijzelf ons moeten aanpassen. Er ligt door deze overtuiging een enorme nadruk op dingen ‘doen’, dingen voor elkaar krijgen, op resultaten.


Van jongs af aan wordt de focus gelegd op ons gedrag. Hoe klein onze kinderen ook zijn, we complimenteren hen voor wat ze doen, voor wat ze kunnen; “Wat kun jij al goed kruipen”, “Wat knap dat je al een blokkentoren kunt bouwen”, “Goed hoor, dat je al zelf kunt fietsen”. Dit lijken onschuldige aanmoedigen om onze kinderen te motiveren, maar feitelijk demonstreren we: als je dingen goed ‘doet’ dan zijn we enthousiast over je. In het nog onontwikkelde kinderbrein wordt dit opgeslagen als: ik word gewaardeerd op basis van wat ik doe. En daarmee is onze hang om resultaten op te leveren en output-gerichtheid geboren. Onze intrinsieke motivatie wordt ingeruild voor de extrinsieke. Deze beweging zet zich door in de rest van onze jeugd en onze volwassenheid. Op school worden we becijferd voor onze prestaties, in competities aangemoedigd beter te presteren dan de rest en ook in onze latere loopbaan worden we afgerekend op onze output en resultaten.

De misvatting van doen versus zijn

Maar juist deze nadruk op het ‘doe-niveau’, trekt ons weg van het ‘zijn- niveau’. En met het ‘zijn-niveau’ bedoel ik niet wie je bent, maar hoe je je voelt. In welke zijnstoestand je je bevindt; tevreden, gefrustreerd, onzeker, wanhopig, optimistisch, hoopvol, euforisch, gelukkig, etcetera. Want gaat het daar uiteindelijk in het leven niet om? Als we op ons sterfbed liggen, gaat het er toch niet om wat we hebben gedaan, maar hoe we ons hebben gevoeld terwijl we het deden? Waren we een gelukkig mens, waren we optimistisch, of op zijn minst een beetje tevreden? Wat we weten van terminaal zieken, is dat zij zich zelf niet waarderen op hoeveel succesvolle projecten ze op hun naam kunnen zetten, hoeveel uren ze gewerkt hebben, hoe duur hun huis was, of hoe veel keer ze gelijk gekregen hebben. Ze waarderen de momenten waarop zij het gelukkigst waren het allerhoogste van alles in hun leven. Hun geluksgevoel bepaalt de waardering voor hun leven.

En niet alleen aan het eind van ons leven doet ons ‘zijn’ er meer toe dan ons ‘doen’. Uit willekeurig ieder psychologisch onderzoek blijkt dat mensen die gelukkig zijn, automatisch meer succesvol zijn in hun werk, fysiek en psychisch meer gezond zijn en meer dingen voor elkaar krijgen dan mensen die zichzelf lager inschatten op de geluk-schaal. Het is dus een volgorde kwestie. Eerst zijn, dan doen, zo blijkt. Dit zie ik ook in mijn praktijk. Ik spreek veel mensen die worstelen met de vraag wat hun doel in het leven is, hun bestemming, hun missie. En waarin ze vastlopen is precies dat ‘doe-niveau’. Ze zoeken het in activiteiten en resultaten waar ze enthousiast van raken; veranderen van baan zodat ze gepassioneerder kunnen werken, verzamelen spullen in de hoop er blij van te worden of proberen voldoening te zoeken in verschillende hobby’s, of toch een andere partner. Ik geloof, je gevoel is je kompas. Je gevoel staat voorop, daarna bepalen we wel wat we daarmee allemaal kunnen gaan doen.

We are human beings, not human doings

Wat we ook doen, het doel is uiteindelijk om ons geluk te verhogen en onze pijn te verminderen. De misvatting zit hem er alleen in dat we dingen moeten doen alvorens we gelukkig kunnen worden. Dat kan heel goed, maar soms is iets doen ook iets laten; ons verzet tegen de realiteit bijvoorbeeld. Verzet is dus niet alleen onintelligent vanwege ons onvermogen de realiteit te doen verdwijnen, het houdt ons ook weg van ons enige doel in ons leven, gelukkig zijn. Om nog maar te zwijgen over de ongezonde gevolgen van negatieve gevoelens op ons fysieke gestel…

Ik geloof er in dat we onszelf en ook onze kinderen veel beter kunnen gaan beoordelen op dit ‘zijns-niveau’ met als streven het verbeteren van dit ‘zijn’; “Voelt het goed om zo zelf rond te kruipen?”, “Je wordt er blij van he, blokkentorens bouwen”, "wat fijn dat je zo enthousiast bent om te leren fietsen”. Kortom, hoe ervaar je het? 

Je gelijk is geen geluk

Voor jezelf betekent het zonder concessies afscheidnemen van activiteiten en patronen die je naar beneden haalt in hoe je je voelt. Hoe voelt het om te piekeren, dient het me? Zo niet, dan heb ik het niet nodig in mijn leven. Wat brengt het verzet (tegen…..) me, dient het me in het streven naar rust, welzijn en tevredenheid? Nee, dan ga ik mijn aandacht richten op iets wat me dat in meerdere mate brengt. 

Het lijkt eenvoudig en simpel, maar het is mentale topsport om jezelf te ont-wikkelen van al dat 'ge-doe'.


Stop met dat ge-doe

Het lijkt eenvoudig en simpel, maar het is mentale topsport om jezelf te ont-wikkelen van al dat 'ge-doe'.

Pijn hoort bij het leven. We kunnen pijn niet veranderen, enkel de manier waarop we omgaan met pijn. Niet de inhoud, de mate of de frequentie van die pijn, maar hoe we ons innerlijk tot die pijn verhouden.

Wanhoop is een eindstation. Je kan niet meer (doen), je wilt niet meer (doen). Een punt waar je niet anders kunt dan opgeven, daar stopt het. Wanhoop dient je daarmee door je een break te geven, een time out van al je strijden en verzet. Een time-out waarin overgave en acceptatie hun plek kunnen innemen en geweldige basis vormen om gewoon te zijn met wat er is. Misschien wel een beetje oké, of gelukkig zelfs.

Jentien Keijzer