Nieuwe Psychologie: De Verborgen Inwijding in een Crisis

Wat als je crisis eigenlijk een inwijding is? 

De inwijdingsreis: oude wijsheid voor moderne crises

Vorige week zat ik twee keer met een groep tweedejaars studenten van de Opleiding Nieuwe Psychologie. Het thema van deze twee dagen is een van mijn favorieten:

Inwijdingen.

Ik kijk de groep rond en stel een vraag.

“Wanneer in je leven had je het gevoel dat de grond onder je voeten wegzakte?”

Er valt een stilte. Het is de soort stilte waarin mensen voelen dat het antwoord ergens dieper ligt dan ze misschien hadden verwacht.

Na een moment begint iemand te vertellen over een burn-out. Een ander over een relatie die plotseling eindigde. Iemand zegt zacht:

"Voor mij was het het moment dat ik besefte dat ik een leven leidde dat eigenlijk niet van mij was."

Ik knik. Niet omdat hun verhalen uitzonderlijk zijn, maar omdat ze zo herkenbaar zijn.

Als klinisch psycholoog ben ik opgeleid om naar zulke processen te kijken vanuit stress, pathologie, trauma en ontregeling van het zenuwstelsel. Wanneer een mens langdurig onder druk staat, raakt het autonome zenuwstelsel uit balans. Mensen kunnen angst, uitputting, overprikkeling of juist een gevoel van leegte ervaren.

Dat perspectief is belangrijk. 

Maar in mijn werk merkte ik steeds vaker dat er ook iets anders gebeurt wanneer mensen door zo’n crisis gaan.

Veel mensen zijn niet alleen ontregeld. Ze zijn ook aan het transformeren. Het is niet alleen een crisis, het is ook een inwijding. Dit noemen we in de psychologie een 'narratieve ingreep' - en ons narratief verruimen is key voor betekenisgeving en levensvreugde.

Sterven van oude identiteiten

Rollen die jarenlang vanzelfsprekend waren beginnen te scheuren. Identiteiten die ooit stevig voelden blijken plotseling niet meer te passen.

Wat eerst voelt als verlies, blijkt vaak ook een begin.

Naast mijn opleiding in de klinische psychologie heb ik mij daarom verdiept in mystieke tradities en bewustzijnsontwikkeling. Waar psychologie vooral kijkt naar gedrag en stoornissen, kijken deze tradities naar een andere vraag:

Hoe ontwikkelt een ziel zich door het leven heen?

Wanneer je die twee perspectieven samenbrengt ontstaat iets wat ik mijn studenten graag leer:

dubbelkijken.

Niet óf psychologie óf ziel. Niet óf ego óf mystiek.

Maar beide. Das een kunst, dat kunnen we leren.

Mythen als kaarten van de ziel

Lang voordat er psychologie bestond, werden inwijdingsverhalen over de ziel doorgegeven middels mythen. Niet als fantasie, maar als routekaarten van menselijke ontwikkeling.

Om te begrijpen waarom we als mens soms door diepe dalen, donkere grotten en door afgronden moeten voordat er iets nieuws kan ontstaan.

Zoals mytholoog Joseph Campbell schreef:

“The cave you fear to enter holds the treasure you seek.”

Een van de oudste verhalen die zo’n afdaling beschrijft is de mythe van Inanna. En het verhaal blijk nog rammend actueel...

De afdaling van Inanna

Inanna is in de oude Sumerische verhalen de koningin van hemel en aarde. Ze staat symbool voor leven, sensualiteit, vruchtbaarheid en creatieve kracht.

Ze is krachtig, stralend en zichtbaar.

En toch besluit zij op een dag af te dalen naar de onderwereld. Naar het rijk van haar zus Ereshkigal, de godin van diepe rouw, verlies en dood. Ereshkigal is niet slechts een vijand, maar symboliseert een vergeten deel van Inanna zelf. Zij belichaamt de schaduw, het stuk dat we liever ontkennen: verdriet, jaloezie, woede, sterfelijkheid, pijn, onzekerheid, eenzaamheid en verlatenheid. De hele shitshow van de menselijke ervaring.

In psychologische zin: de ontmoeting met ons eigen onderdrukte gevoel, het deel van ons dat we wegstoppen om te functioneren. In existentiële zin: de erkenning dat leven eindig is, dat pijn en verlies onlosmakelijk bij ons bestaan horen.

Voordat Inanna vertrekt kleedt ze zich in haar koninklijke gewaden.

Ze zet haar kroon op. Ze hangt haar oorbellen in. Ze legt haar halsketting om. Ze draagt haar borstornament. Ze bindt haar gordel om. Ze doet haar armbanden aan. En ze kleedt zich in haar koninklijke gewaad.

Dit zijn geen gewone sieraden. Het zijn symbolen van haar macht, status en identiteit.

Zo verschijnt ze bij de poorten van de onderwereld. Maar bij elke poort zegt de wachter hetzelfde:

"Als je verder naar de onderwereld wil, moet je iets achterlaten."

De zeven poorten van transformatie

De reis van Inanna beschrijft hoe identiteit laag voor laag wordt afgelegd.

Opmerkelijk genoeg volgt deze reis precies de volgorde en beweging van de chakra’s: van het hoofd naar de basis van het lichaam.Een afdaling uit de wereld van rollen en ideeën — naar de kern van het bestaan.

Eerste poort – de kroon - Kruinchakra – identiteit en betekenis

Bij de eerste poort wordt Inanna haar kroon afgenomen.

De kroon staat symbool voor status, identiteit en het verhaal dat we over onszelf vertellen.

In moderne levenscrises begint een initiatie vaak precies hier. Een carrière die ooit logisch voelde voelt ineens leeg. Een levenspad dat vanzelfsprekend leek begint te wringen.

Een vrouw zei ooit in een groep:

"Ik had alles wat ik dacht te willen — en toch voelde het alsof ik in het verkeerde verhaal leefde."

Een man zei onlangs tegen me:

"Ik sta helemaal bovenaan de carrièreladder, het is alleen de verkeerde muur"

Hier begint de eerste barst in het oude zelfbeeld. De oude identiteit lost op.

Tweede poort – de oorbellen - Derde oog – inzicht

Bij de tweede poort verliest Inanna haar oorbellen.

Oorbellen symboliseren waarheid zien — en in innerlijke ontwikkeling gaat dit over echt doorzien en begrijpen.

Veel mensen ervaren hier een verandering in perspectief.

Patronen worden zichtbaar. Je doorziet je oude ego afweren, het zijn Illusies. Denkbeelden gebaseerd op angst, op controle, op behoefte aan veiligheid. Deze dienen ons als ego of kind, maar houden ons gevangen als ziel en soevereine volwassene.

Een cliënt zei eens:

"Het voelde alsof ik ineens zag hoe vaak ik mijn eigen gevoel had genegeerd en hoe me dit gevangen hield in een slap aftreksel van mezelf".

Derde poort – de halsketting - Keelchakra – waarheid

Bij de derde poort wordt Inanna haar halsketting afgenomen.

De ketting ligt rond de keel en staat symbool voor expressie en waarheid. Over werkelijk waarachtig spreken, en eerlijk verstaan van waarheid.

Veel mensen ontdekken hier hoe vaak ze hun eigen stem hebben ingehouden. Hoe het ze van hun integriteit beroofd en authenticiteit.

“Integrity is choosing courage over comfort.”

Hier ontstaat vaak de vraag:

Wat is mijn waarheid — los van wat anderen verwachten?

Vierde poort – het borstornament - Hartchakra – liefde en verdriet

Bij de vierde poort verliest Inanna haar borstornament.

Dit ornament beschermde haar hart.

In deze fase openen vaak emoties die jarenlang verborgen waren. 

Verdriet. Rouw. Teleurstelling. Pijn. Schuld en schaamte.

Het hart moet onbeschermd, wil Inanna verder afdalen. Dat betekent dat we ons hart moeten open houden in de onderwereld. Niet alleen voor het mooie en lichte van het leven, maar ook voor het duistere en pijnlijke. Ons hart openen, juist als we door de hel gaan, is de enige weg waarop we werkelijk vrij kunnen worden, vrij van wat ik noem 'de beschermende persoonljikheid'. Diep voelen is niet gevaarlijk, dat is een kunst die we kunnen leren.

“Let everything happen to you: beauty and terror. And just keep going.”

Het hart opent vaak via kwetsbaarheid. Dat maakt ons werkelijk krachtig. En vrij. Vrijheid is het vermogen om de realiteit te ervaren zoals deze is: precies zoals ze is.

Vijfde poort – de gordel - Zonnevlecht – wilskracht en controle

Bij de vijfde poort moet Inanna haar gordel afleggen.

De gordel staat symbool voor persoonlijke kracht en controle.

Veel mensen herkennen hier de fase van burn-out. Het lichaam kan niet langer functioneren op wilskracht alleen. Motivatie werkt uitputtend. Deadlines kunnen niet meer worden gehaald. Het lichaam gaat in protest. Als liefdesverklaring voor een groter deel in jou: een liefdesdemonstratie vanuit je ziel "Leef verdomme, leef!"

Een cliënt zei eens:

"Mijn lichaam zei stop voordat mijn hoofd dat kon."

Vanuit de polyvagaal theorie zien we hier vaak dat het systeem van voortdurende activatie (fight/flight) naar uitputting verschuift. En dan stopt het gewoon. Niet om je te pesten, maar om je te redden.

Zesde poort – de armbanden - Sacraalchakra – relaties en levensenergie

Bij de zesde poort verliest Inanna haar armbanden.

Armbanden staan symbool voor handelen en verbinding.

Hier veranderen vaak relaties. Relaties gebaseerd op ruilhandel voelen niet meer goed. Het leunen en dragen van elkaar als asperine voor de eigen onzelfstandigheid, werkt niet meer. Het dader slachtoffer paradigma moet overstegen. Verbinding is namelijk niet zorgen voor elkaars pijn, maar elkaar zien in en tijdens die pijn en dan te blijven. Zonder te fixen, zonder te redden, maar vanuit vertrouwen in iemands eigen draagkracht. Maar wel te blijven. Dan verandert verbinding in 'intimicy': into me you see.

Sommige relaties evolueren zich dan. Andere verdwijnen.

Zevende poort – haar kleding - Wortelchakra – bestaansgrond

Bij de laatste poort wordt Inanna haar kleding afgenomen.

Hier staat zij volledig naakt in de onderwereld. Ontdaan van alle rollen.

Veel mensen ervaren hier een fase van diepe leegte. Alle zekerheden vallen weg, je hele identiteit lijkt te verdwenen. Er is enkel verlies. Niet is nog zo als het was, je kan je nergens meer aan vasthouden of achter verschuilen. Je zult moeten zijn met je volledige naakte, rauwe kwetsbaarheid. Het leven voelt dor, saai en leeg.

Niet alleen het oude leven is weggevallen — het nieuwe is nog niet zichtbaar. Inwijding betekent sterven aan het oude: patronen, zekerheden, rollen.

Dit kan zich in ons leven uitdrukken als een burn-out, scheiding, verlies, crisis — momenten waarin het oude niet meer werkt en niets ons kan redden.

Ereshkigal en de kracht van getuigen

In de mythe sterft Inanna op dit moment in de onderwereld.

Maar Inanna had vooruitgedacht. Voor haar vertrek had ze haar dienares geinstrueerd:

“Wanneer ik niet terugkeer, weeklaag voor mij, roep de goden te hulp.”

En dat deed ze.

Gelijkgestemde vrouwelijke wezens, geboren uit het mededogen van de goden, daalden af naar de onderwereld. Ze deden iets onverwachts: ze luisterden naar Ereshkigal. Ze huilden met haar, spiegelden haar pijn, toonden compassie. Ze hielden haar vast en rouwden met haar om alles wat er verloren was gegaan.

En dit is een belangrijk moment: in plaats van Ereshkigal te willen redden of veranderen, doen zij iets anders.

Ze spiegelen haar verdriet.

Ze luisteren. Ze erkennen haar pijn. Ze tonen compassie. Ze luisteren, ze tonen empathie, zonder haar zielig te maken. 

En precies daar gebeurt iets belangrijks. Ereshkigal voelt zich gezien. Voor het eerst echt gezien. Dat doet haar pijn en afgunst, boosheid en angst smelten. 

En in ruil voor deze compassie, schenkt zij het leven weer terug aan Inanna. 

Het verhaal laat iets wezenlijks zien.

Niemand hoeft deze reis alleen te maken. We hebben gelijkgestemden nodig. Geen redders, maar getuigen van ons verdriet en onze pijn. Geen oplossingen, maar liefdevolle aanwezigheid van anderen.

Mensen die niet meteen willen fixen. Maar die aanwezig blijven.

“The soul is like a wild animal — tough, resilient, savvy, self-sufficient. But it is also shy. If we want to see it, we must create a safe and quiet place.”

Wat Inanna redt, is niet strijd of macht, maar compassie. De wezens die afdalen, luisteren naar Ereshkigal en huilen met haar.

Hier ligt een diepe waarheid: transformatie komt pas wanneer we ook de pijn zelf omarmen en erkennen. Alleen door compassie — voor onszelf en voor onze schaduw — kan wedergeboorte plaatsvinden.

De terugkeer

Als Inanna weer tot leven is gewekt, maakt zij haar gang terug naar boven. Via alle zeven poorten keert ze terug, en tooit zich weer met al haar bezittingen. Wanneer Inanna uiteindelijk terugkeert naar de wereld boven, ziet ze er precies hetzelfde uit als voor ze weg ging. Van buiten is niet aan haar te zien dat ze beneden gestorven was aan alles wat ze was.

Ze echter is niet meer dezelfde. Ze is nu koningin die beide werelden heeft doorkruist, die haar masker heeft afgelegd en haar schaduw heeft ontmoet. Ze heeft iets verloren. Maar ze heeft ook iets gevonden.

De mens die zijn afdaling heeft doorgemaakt, is geen ideaalbeeld meer, maar een volledig mens: kwetsbaar én krachtig, licht én donker. En juist daardoor was ze heel.

Deze heelheid maakt iemand werkelijk volwassen en authentiek.

Veel mensen beschrijven dat hun leven na zo’n proces eenvoudiger wordt. Maar ook eerlijker. Waarachtiger.

Dubbelkijken

In de Nieuwe Psychologie leren we deze processen vanuit twee perspectieven bekijken:

1. Vanuit de psychologie zien we: trauma zenuwstelselregulatie identiteitsontwikkeling

2. Vanuit de zielstradities zien we: initiatie symbolische dood wedergeboorte.

Wanneer deze perspectieven samenkomen ontstaat een diepere manier van kijken. Niet alleen naar wat er misgaat. Maar ook naar wat er aan het ontstaan is. Niet alleen dat wat afsterft, ook wat er geboren wordt.

Een laatste gedachte

Misschien zijn sommige van de moeilijkste fases in het leven geen fouten van het systeem.

Misschien zijn ze poorten. 

Poorten waardoor we het leven verlaten dat ooit bij ons hoorde, maar niet langer. Poorten waardoor we — soms aarzelend, soms wankelend — dichter bij onszelf komen.

“The future enters into us, in order to transform itself in us, long before it happens.”

En misschien is dat wel de diepere betekenis van een inwijding.

Niet dat we verdwijnen in de onderwereld. Maar dat we er — langzaam, gedragen door anderen — weer uit terugkeren.

Jentien Keikjzer - www.jentienkeijzer.nl

Meer weten over deze en aanverwante onderwerpen? Lees meer over de Nieuwe Psychologie of kijk of de opleiding Nieuwe Psychologie iets voor jou kan zijn.